Anadolu mutfağında ve çay kültüründe pek çok bitki kullanılır. Bazıları baharat olarak sofraya gelir, bazıları kurutularak çay karışımlarına girer, bazılarından da bakım yağları elde edilir. Hangi bitkinin hangi kısmının kullanıldığını bilmek mutfakta da işe yarar.
Mutfakta ve çayda kullanılan bitkiler
Adaçayı
Akdeniz kökenli adaçayı, yapraklarıyla bilinir ve geleneksel Türk mutfağında çay olarak tüketilir. Acı elma adıyla da anılır. Bilimsel adı Salvia'dır. Bir anlatıya göre Meryem Ana, bebek İsa ile Herodes'in askerlerinden kaçarken adaçayının yaprakları arasında gizlenmiştir.
Alıç
Kuzey Yarımküre'nin geniş bir bölgesinde yetişen alıç, çiçekleri ve yapraklarıyla bilinir. Kurutularak çay karışımlarında kullanılır.
At kuyruğu
Avrupa'dan Japonya'ya kadar geniş bir coğrafyada yetişen at kuyruğu, toprak üstü kısımlarıyla bilinir.
Biberiye
Akdeniz kökenli biberiye, yapraklarıyla bilinen aromatik bir bitkidir. Mutfakta baharat olarak kullanılır, bakım ürünlerinde de bitkisel içerik olarak tercih edilir. Roma döneminde de kullanılmıştır.
Civan perçemi
Avrupa, Kafkasya, İran ve Anadolu'nun geniş bölgelerinde yetişir. Çiçekli toprak üstü kısımlarıyla bilinir, geleneksel çay karışımlarında yer alır.
Çörek otu
Akdeniz ve Orta Doğu kökenli çörek otu, tohumlarıyla bilinir. Siyah inci adıyla da anılır ve yüzyıllardır mutfaklarda baharat olarak kullanılır.
Defne
Türkiye ve Akdeniz ülkelerinde yaygındır. Yaprakları etli yemeklerde, çorbalarda ve patatesli yemeklerde baharat olarak kullanılır. Defne ağacı tarihte ölümsüzlüğün simgesi olarak bilinir.
Dut yaprağı
Geniş bir coğrafyaya yayılan dut ağacının yaprakları, geleneksel olarak çay yapımında kullanılır.
Ginseng
Doğu Asya kökenli ginseng, kökleriyle bilinir. Geleneksel Uzak Doğu mutfağı ve içecek kültüründe yer alır.
Ihlamur
Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yetişir, çiçekleriyle bilinir. Türkiye'de özellikle kış aylarında sıcak bir içecek olarak tüketilir.
Hangi bitkinin hangi kısmı kullanılır?
| Bitki |
Bilinen kısmı |
Bilinen kullanımı |
| Adaçayı |
Yaprak |
Çay |
| Alıç |
Çiçek, yaprak |
Çay karışımı |
| At kuyruğu |
Toprak üstü kısımlar |
Bitki çayı |
| Biberiye |
Yaprak |
Baharat |
| Civan perçemi |
Çiçekli toprak üstü kısımlar |
Çay karışımı |
| Çörek otu |
Tohum |
Baharat |
| Defne |
Yaprak |
Baharat |
| Dut |
Yaprak |
Çay |
| Ginseng |
Kök |
İçecek |
| Ihlamur |
Çiçek |
Sıcak içecek |
Bakım ürünlerinde kullanılan bitkiler
Lavanta
Geçmişi Eski Mısır'a uzanan lavanta, Latincede "yıkamak" anlamına gelen köküyle bilinir. Birçok uygarlıkta banyo kokusu olarak tercih edilmiştir. Lavanta suyu ve lavanta yağı bu bitkiden elde edilir.
Papatya
Alman papatyası 2000 yılı aşkın süredir bilinen bir bitkidir. Eski Mısır'da adak törenlerinde kullanılmıştır. Papatya suyu kurutulmuş Alman papatyalarıyla hazırlanır.
Isırgan otu
Bilimsel adı Urtica dioica olan ısırgan, üzerindeki tüyleriyle bilinir. Bu tüyler dokunulduğunda ciltte geçici yanma ve kaşıntıya yol açabilir. Isırgan otlu sabun bu bitkiyle hazırlanır.
Sarı kantaron
Avrupa'da yüzyıllardır bilinen sarı çiçekli bir bitkidir. Kılıç otu adıyla da anılır.
Isırganın tüyleri, bitkinin kendini haşere ve böceklerden korumasını sağlayan bir yapıdır.
Bitki ile uçucu yağı aynı şey mi?
Hayır. Bu yazıdaki çay ve baharat bilgileri kurutulmuş bitkiler içindir. Aynı bitkilerden elde edilen uçucu yağlar çok daha yoğundur. Biberiye yağı gibi ürünlerde kullanım şekli için her ürünün etiketini esas alın.
Bitki çayı nasıl hazırlanır?
Çiçek ve yaprak içeren bitkiler genellikle demleme yöntemiyle hazırlanır. Ihlamur ve adaçayı bu gruptadır. Kaynamış suyu bitkinin üzerine dökün ve 5 ila 10 dakika bekletin. Bir su bardağı su için bir tatlı kaşığı ıhlamur yaygın bir ölçüdür. Uzun süre demlemek tadı acılaştırabilir. Kök, kabuk ve meyve gibi sert kısımlar ise kaynatılarak hazırlanabilir.
Kurutulmuş bitkiler nasıl saklanır?
Kurutulmuş bitkileri hava almayan kaplarda, kuru, serin ve ışıktan uzak bir yerde saklayın. Son kullanma tarihini kontrol edin. Hazırladığınız çayı bekletmek yerine her seferinde taze demleyin.
Bitki çaylarında dikkat edilmesi gerekenler
Hamileler, 2 yaşından küçük çocuklar, yaşlılar ve kronik bir rahatsızlığı olanlar bitki çayı kullanmadan önce hekime danışmalıdır. Düzenli kullandığınız bir ilaç varsa da doktorunuza sorun.
Sık sorulan sorular
Ihlamur nasıl demlenir?
Bir su bardağı kaynamış suya bir tatlı kaşığı ıhlamur koyulur ve 5 ila 10 dakika bekletilir.
Çörek otunun hangi kısmı kullanılır?
Tohumları kullanılır, mutfakta baharat olarak yer alır.
Kök ve kabuklar demlenir mi?
Kök, kabuk ve meyve gibi sert kısımlar kaynatılarak hazırlanabilir.
Kurutulmuş bitkiler nerede saklanır?
Hava almayan bir kapta, kuru, serin ve ışıktan uzak bir yerde saklanır.
Bitkileri mutfakta kullanmak isteyenler baharat çeşitlerine bakabilir.